4 - در وضع قوانين حتماً لازم است رعايت جهات روانى مردم بشود . ملّت نبايد احساس فشار و تحميل بيش از اندازه كند . اسلام در كليّهء قوانينش روى دو پايه تكيه مىكند : وجدان از درون ، قانون از برون ، و پيش از آنكه وجدان جامعه را آرامش بدهد قانون وضع نمىكند . و اين يك فشار فوق العاده است كه فرد احساس كند نتيجهء فعّاليّت و زحماتش به زور از او گرفته مىشود ، هر چند در راه مصالح اجتماع خرج شود . زيرا چه بسا در تشخيص مصالح واقعى با ديگران اختلاف نظر داشته باشد ، و يا مطمئن نباشد كه واقعاً در مصارف واقعى صرف مىشود و يا اين درك عالى انسانى را نداشته باشد كه همهء افراد اجتماع را از خود و يا « خود » بداند . آن هم نه به اين معنى كه همه چيزشان چون خودش . بلكه به اين معنى كه او زحمت بكشد و ديگران بخورند ، با اينكه نمىداند : آيا از نتيجهء زحمات ديگران هم چيزى به او مىرسد كه مساوى با زحمتش باشد يا نه ؟ بلكه مىداند كه : هرگز به اندازهء زحمتش بهره نمىبرد . او زحمت و بهرهء افراد را در ساير نقاط جهان مىبيند و از قيمت عادلانه كوشش افراد آگاه است . و بنابراين اگر بخواهيم او كار كند و فقط به اندازهء نياز ضروريش